La Enciclopedia Libre Universal en Español dispone de una lista de distribución pública, enciclo@listas.us.es
Acachetar
|
Índice |
Flexión
| |
|
|
- Raíz verbal, radical, o base:
« acachet - », invariable.
- Desinencias: las propias de su paradigma.
- Vocal temática: « a » → acachet-ar.
Sin embargo, falta en:
- a) Modo indicativo:
- - 1.ª persona singular del presente: yo acacheto
- - 1.ª y 3.ª persona singular del pretérito perfecto simple: yo acacheté, él acachetó
- b) Presente de subjuntivo: yo acachete, tú acachetes, ...
- Tiempos primitivos: regulares.
| Infinitivo Gerundio Participio |
acachetando acachetado |
habiendo acachetado (no existe) |
(antepresente) |
(antepresente) | |||
| Yo Tú (*) Usted (**) Él,ella Nosotros,as Vosotros,as Ustedes (**) Ellos,as |
acacheto acachetas acacheta acacheta acachetamos acachetáis acachetan acachetan |
has/ ha/ ha/ hemos/ habéis/ han/ han/ /acachetado |
acachete acachetes acachete acachete acachetemos acachetéis acacheten acacheten |
hayas/ haya/ haya/ hayamos/ hayáis/ hayan/ hayan/ /acachetado |
(copretérito) |
pluscuamperfecto (antecopretérito) |
imperfecto (pretérito) |
pluscuamperfecto (antepretérito) | |
| Yo Tú (*) Usted (**) Él,ella Nosotros,as Vosotros,as Ustedes (**) Ellos,as |
acachetaba acachetabas acachetaba acachetaba acachetábamos acachetabais acachetaban acachetaban |
habías/ había/ había/ habíamos/ habíais/ habían/ habían/ /acachetado |
acachetara, ase acachetaras, ases acachetara, ase acachetara, ase acachetáramos, ásemos acachetarais, aseis acachetaran, asen acachetaran, asen |
hubieras,ieses/ hubiera,iese/ hubiera,iese/ hubiéramos,iésemos/ hubierais,ieseis/ hubieran,iesen/ hubieran,iesen/ /acachetado |
(pretérito) |
(antepretérito) |
(antefuturo) | ||
| Yo Tú (*) Usted (**) Él,ella Nosotros,as Vosotros,as Ustedes (**) Ellos,as |
acacheté acachetaste acachetó acachetó acachetamos acachetasteis acachetaron acachetaron |
hubiste/ hubo/ hubo/ hubimos/ hubisteis/ hubieron/ hubieron/ /acachetado |
acachetare acachetares acachetare acachetare acachetáremos acachetareis acachetaren acachetaren |
hubieres/ hubiere/ hubiere/ hubiéremos/ hubiereis/ hubieren/ hubieren/ /acachetado |
(antefuturo) |
||||
| Yo Tú (*) Usted (**) Él,ella Nosotros,as Vosotros,as Ustedes (**) Ellos,as |
acachetaré acachetarás acachetará acachetará acachetaremos acachetaréis acachetarán acachetarán |
habrás/ habrá/ habrá/ habremos/ habréis/ habrán/ habrán/ /acachetado |
(pospretérito) |
(antepospretérito) |
Presente | ||
| Yo Tú (*) Usted (**) Él,ella Nosotros,as Vosotros,as Ustedes (**) Ellos,as |
acachetaría acachetarías acachetaría acachetaría acachetaríamos acachetaríais acachetarían acachetarían |
habrías/ habría/ habría/ habríamos/ habríais/ habrían/ habrían/ /acachetado |
acacheta tú (*) acachete usted (**) acachetad vosotros acacheten ustedes | |
Entre paréntesis, los tiempos verbales según el gramático Andrés Bello.
(*) En algunos países de Hispanoamérica úsase también vos, y las siguientes formas verbales para la 2.ª persona del singular, las cuales pueden experimentar cambios según el país o región (ver voseo):
- presente de indicativo: vos acachetás
- presente de subjuntivo: vos acachetés
- pretérito perfecto de subjuntivo: hayás acachetado
- imperativo: acachetá vos
(**) « Usted / ustedes » son pronombres de la 2.ª persona que gramaticalmente funcionan como de 3.ª persona, propios del tratamiento de cortesía o respeto en lugar de « tú / vosotros ». Pero además, en Hispanoamérica y algunas zonas de España (Canarias y Andalucía occidental) no se usa « vosotros », ni en el tratamiento formal ni en el de confianza, para los que únicamente se emplea « ustedes ».
Modo imperativo
Sólo existen las segundas personas.
Sin embargo, en ocasiones se usan con sentido imperativo formas del presente de subjuntivo: « acachete él, acachetemos nosotros, acacheten ellos ».
Ortografía: acentuación
La acentuación de las distintas formas verbales de «acachetar» se atiene a las normas al respecto. No obstante se hacen aquí algunas observaciones:
- agudas acentuadas porque terminan en vocal, o en las consonantes «n» o «s»: yo acacheté, ellos acachetarán, tú acachetarás, vos acachetás, vosotros acachetáis, entre otras.
No requieren especial comentario, salvo quizás las acabadas en «-áis», «-éis»: vosotros acachetáis, vosotros acachetéis, por ejemplo.
En estos casos las tildes van sobre la vocal abierta por tratarse de un diptongo del tipo vocal abierta + vocal cerrada.
Por otra parte, la vocal tónica es la abierta. De serlo la cerrada, no habría diptongo, sino hiato, y la tilde iría forzosamente en aquélla. - agudas no acentuadas:
sólo la 2.ª persona plural del imperativo: acachetad vosotros - llanas acentuadas: yo acachetaría [acacheta-rí-a], vosotros acachetaríais [acacheta-rí-ais], ellos acachetarían [acacheta-rí-an]
Todas ellas llevan tilde porque el acento prosódico recae sobre la vocal cerrada i, y no por su terminación, ya que acaban en vocal, «n» o «s». Es decir, la tilde está exigida por el hiato. - llanas no acentuadas, por terminar en vocal, «n» o «s»:
yo acachetare, vosotros acachetareis, ellos acachetaren.
Referencias
Notas
Portal de la Real Academia Española, y de la Asociación de Academias de la Lengua Española
Otras fuentesDe carácter normativo
- Real Academia Española y Asociación de Academias de la Lengua Española. Nueva gramática de la lengua española, Espasa, Madrid, 2009.
- Real Academia Española. Diccionario de la lengua española, Espasa Calpe, Madrid, 1994.
- Real Academia Española y Asociación de Academias de la Lengua Española. Diccionario panhispánico de dudas, Santillana, Madrid, 2005.
- Moliner, María. Diccionario de uso del español, Gredos, Madrid, 2008.
- Seco, Manuel. Diccionario de dudas y dificultades de la lengua española, Espasa Calpe, Madrid, 1998.
- Alarcos Llorac, Emilio. Gramática de la lengua española, Espasa Calpe, Madrid, 1994.
- Casares, Julio. Diccionario ideológico de la lengua española, Gustavo Gili, Barcelona, 1988.
- Cela, Camilo José. Diccionario secreto, Alianza-Alfaguara, Madrid, 1987.
- Lázaro Carreter, Fernando. Curso de Lengua. Anaya, Madrid, 1984.